مولانا روانبد؛ بلوچستانَي سعدي:زندگی نامه به زبان بلوچی وفارسی ونمونه آثار
مولوي روانبدَ بازيں مِهر و دوستيے گوں اللهي نبي هستت و اِیشيَي گواه جتا چہ ایشي كه آییء لچہ و گزلانَي تها يهتگ، ايشنت كه وتي مباركيں زندَی تها ده بَر پہ بیت اللهء نیمگا و نبيَّي روضہ يَي زيارت رپتہ. اگاں بربرے نادراهيانَي پتراهنگ آيّ بے واك و ناتاهیلّ كرت و نهشتي كه پہ حجَّي مهيم بروت، سکّ ملور بوتّ.
1407ء سال گوں ایشي كه چہ ناجوڑی و نادراهياں نركّت ات و لوگيان و سنگتاں آییء مَنِه كرت، بلَي كعبه و روضہ ئي هدوکی آییء آرام نهِشت و اﮮ مهيمَي راهي ديم گِپت و چہ اماراتَي راه شت و يهت. اے دگہ سال دهمين و آهريں پديَ ات كه ديم پہ اللهي لوگ و آییء نبيَّي ملگزاريں هاكَ شت. بگشء لوٹتي كه پيامبر(ص) و وتی پتَي كِرّا وتَ آرام بكنت و اودان بوپسیت. حج كنگَي باد گوں وتي همراهاں گلايش اتنت که چہ قطر و عربستانَي سیمسر اماراتَ رونت و چہ اوداں وتي ملكَ واتر كننت كه آياني موٹر چپّي بوتّ و چنتي و باد مولانايَي روح ديم پَ اللهَي گندگ و لقا بال كرت و قطرَي هاكَ گوں وتي مباركيں جسَد شرپ دار كرت.
اے روچ 23 ذي الحجه 1404 ه.ق برابر گوں 16 مرداد 1367 اَت كه پَ مُچ مردماں هاسّ پہ زبان و ادب دوستاں سوگَي روچي ات. پچي كه مولانايَي شَیر و لچہ ياں هامي و ملّايَي سينگَي تها جاه كرتت و ٹوه و كساں، جنين و مرديناني تهنائیانی دپگالتنت و مچّاں آيَّ چہ وتَ زانت. مولانا روانبد گوں مردم رُست و آياني كرّا گوں پهكيں درد و نگیگیاں منت و تاں كه پہ وتي ربَّي ديدار لوٹگ بوتّ، آياني هزمتَ كرت و وتی ملك و ڈیهَی ديمرويا جد و جُهدي كرت.
مولانايَ گوں بازيں زانتكاري كه چہ بلوچي، پارسي و عربي زباناں هستت، كمتر گنديں كه سکّ و گرانيں لبزانَ كارمرد بكنت. مولانا لچہ و رمَي تها واكمند ات و وتی دورا وتی مٹّ وت ات. مولانايَي شیری نام(تخلص) ايشان انت: روانبد، انيس، عبيدالله، عبدالله، جامي و نظامي.
مولانا روانبد ابيد چہ دين و شريتَي زانتكاري، پہ اللهَي جاه يارگَي راه(عرفان و تصوف) پاد اير كرت و مولوي عبدالله درخواستي، قاضي محمد حسن كسر كنتي و صوفي خان محمد ايرُکشاني مدظله العالي اے راهَي تها مولانايي پير و مرشدان اتنت.
بيكاريَي وهد هاسّ كماشيَي دوره، وتي كيمتي وهدَ پہ لكّتں گوازينت. آيَّي مزن تريں پد و اثر آییء ديوانان انت كه يكّے پارسي و عربي و يكے دگہ بلوچي انت. تجريدالتجويد، عروج الفرائض، النهر الفائض، نظم القواعد و الفوائد، قطوف دانيه في انواع ثمانيه، النهر الصافي في العروض و القوافي، تاريخ بلوچستان، مجموعه فتاوي و ... هنچوش لهتے رجانكي هم چہ اے واجه پشت كپته.
مولانا روانبد وتي كيمتي زندَي تها سَي بر سانگ كرت و هژده چكّ -نه جنين و نه مرديں- اے سانگانِي ثمر انت. آییء زهگاں گيشتر ادب دوست، عالم و زانتكار و حافظ قرآن و شريت انت و لهتیہ هم لچہ كاريَي شوک هست انت. مولانايي مزنين زهگ مولوي مفتي نظام الدين هنوں وتي پتَي جاه منند شرعي و چاگردی(جامعه) كاران و هنچوش پيشينَي پيشنماز و وتي پتي سبك جاهَي مستر انت.
مولانا عبدالمجيد و ملا محمد نمیراں واجه مولوی روانبدء برات انت و ماں بلوچی و پارسی زبانء لچہ کارنت. آهاں واجه روانبدَی کرّا، وتی سبک در برتگ. امیت انت که آ واجهَی راه رئوک ببنت.
-تذكره شعراي بلوچستان،نورالله كرد،پويان فرنگار، تهران،86
-ديوان روانبد،تصحيح عبدالغفور جهانديده،بام دنيا، زاهدان،84
-شعر بلوچ، غلامحسين جهانتيغ، نشرخرّم، قم،1381
مولوی عبدالله روانبد یک استاد کامل و شاعر علم و عروض بود ودر قضاوت های شرعی اش اعتبار داشت.
او در ماه شعبان ۱۳۴۵هق در روستای باهو کلات چابهار بلوچستان به دنیا آمد. در سن پنج سالگی نزد پدرش حاج محمد یحیی روخوانی قرآن را شروع کرد و پس از یک سال آموزش قرآن مجید را به اتمام رساند. تحصیلات دینی را علاوه بر فراگیری از پدر، چند کتاب را نزد مولوی تاج محمد و مولوی محمد عمر در کراچی فرا گرفت. در سال ۱۳۷۱هق برای دریافت مدرک مولوی و کسب علم بیشتر در مدرسه دینی "مظهرالعلوم" کراچی ثبت نام نمود و از محضر اساتید مثل مولانا علی محمد سندی، علامه اقبال لاهوری، مولانا قاری رعایت الله، مولانا غلام مصطفی سندهی، مولانا شیخ الحدیث علامه حافظ فضل احمد ومولانا عبدالحلیم تلمذ نمود. در سال ۱۳۷۲هق درمیان صدها متعلم ممتاز شناخته شد و فارغ التحصیل شد.
در سال۱۳۷۳هق پدرش عازم سفر حج گردید و در اثر بیماری در مدینه از دنیا رفت و در همانجا دفن شد و مردم منطقه مولوی روانبد را به عنوان جانشین مذهبی خود انتخاب کردند.
مولوی روانبد شاعر معروف معاصردر بلوچستان بود. او از جمله علوم دیگر در علم عروض، بدیع و بیان نیز تسلط داشت. مولانا روانبد دانستن علم عروض و بدیع را برای هر شاعری لازم می دانست.
مولانا روانبد، شاعر و امام جمعه و مدیر مدرسه دینی تعلیم القرآن پیشین، در سن ۶۳ سالگی روز یکشنبه ۲۳ ذیحجه سال ۱۴۰۸ هق درقطر درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد
مولانا روانبد در اواخر عمر بیشتر به تصنیف و تالیف کتاب روی آورد که آثار باقی مانده از او عبارتند از:
- ترازوی قلم
- تجوید النحو
- النهر الفائض
- قطعات الذهب فی قواعد المذهب
- نثر الفراید فی شرح نظم القواعد و الفواید
- قطوف دانیه فی انواع ثمانیه
- النهر الصافی فی العروض والقوافی
- مجموعه فتاوی
- مجموعه غزلیات و قصاید فارسی و عربی
- مجموعه غزلیات بلوچی.
- نمونه شعری از مرحوم مولوی عبدالله روانبد[ویرایش]
-
شعر حقی آواز (آواز حقیقت) یکی از شاخص ترین سروده های مولوی روانبد است. بنده این شعر مولوی را در کنار دو شعر دیگر ایشان یعنی "مکران" و "کلم لولو" برجسته ترین و بهترین سروده های مولوی روانبد می دانم.
مولوی روانبد در این شعر می گوید:
یک شپی چندی هم خیالین یار
هم دل و هم صدق و سخن سینگار
دل پر از مهر و قومی هم دردی
آتک انت په قصد گندکءُ دیدار
وقتی که دور همدگر نشت انت
گلّه اِش ایی رنگا کتگ اظهار
تو نه گندۓ که شپ شتگ سیاهین
شنگتگ بام و تو نه بئے بیدار
مئی گَلَگ دیریں مدتی وپتگ
بیتگ چه بازیں وپسگاں بیزار
داں جرس آواز نه کنت کوچی
مهری مه راها نه بنت قطّار
قافله چون چون کپیت کشکا
سر مه کشّ ایت داں قافله سالار
مولانا محمد عمر سربازی این شعر را در رثای او سروده است:بهار مکران را چون گلی ساخت بزرگ پیشینی با دوست پرداخت مرا در وصل او بس آرزو بود فلک فرسودگی او بس آرزو بود ستمهایش به روحم شد زننده ... فراق شیخ عبدالله مرحوم کند هر دم مرا بیهوش و مغموم زعلمش عالمی سیراب بوده به شعرش از یلان سبقت ربوده نگویم سعدی و عرفی و کاشی ز خاک پیشینی شد آب پاشی هزاران رحمت جان آفرین باد به روح پاک و با پاکان قرین باد